Passende zorg in de laatste levensfase

Niet alles wat kan, hoeft

Hoe bereiken we in Nederland dat mensen in de laatste periode van hun leven passende zorg krijgen, die past bij hun wensen? Het rapport ‘Niet alles wat kan, hoeft’ biedt handvatten.

Een brede stuurgroep, ingesteld door de KNMG, gaat in dit rapport in op vragen waar veel patiënten, familieleden en hulpverleners mee worstelen. Wanneer houdt medisch ingrijpen op zinvol te zijn? Staan arts en patiënt voldoende stil bij de kwaliteit die het leven voor de patiënt heeft na een behandeling? Gaat hun gesprek ook over de vraag of zo’n behandeling nog realistisch is?

Overbehandelen

Vaak worden deze vragen onvoldoende besproken en kiezen hulpverlener en patiënt voor de weg van verder behandelen, constateert de stuurgroep. In het rapport ‘Niet alles wat kan, hoeft’ staan de mechanismen die deze overbehandeling veroorzaken, met als gevolg een tekort aan aandacht voor de kwaliteit van leven en voor andere keuzes dan doorbehandelen.
In de stuurgroep, onder voorzitterschap van prof. dr. Gerrit van der Wal, zijn vertegenwoordigers van patiënten, artsen, verpleegkundigen, ouderen en oudere migranten opgenomen. In het rapport wordt onder andere voortgebouwd op het signalement ‘Moet alles wat kan?’ van ZonMw.

Maatregelen

De betrokken organisaties benoemen maatregelen om te stimuleren dat mensen in de laatste periode van hun leven wél passende zorg krijgen. In het rapport staat concreet uitgewerkt hoe overbehandeling kan worden teruggedrongen. De organisaties geven in het rapport aan hoe zij hieraan werken. Op de volgende vijf punten wil de stuurgroep als eerste vooruitgang boeken.

  • Het aanvaarden van en het praten over het levenseinde wordt gewoner
  • De wensen van patiënten worden verhelderd en de samenwerking, inclusief overdracht, verbeterd
  • Beslissingen neem je samen: het proces van besluitvorming wordt verbeterd
  • Richtlijnen zijn niet alleen gericht op ‘doen’, maar ook op ‘laten’
  • Het zorgstelsel wordt minder gericht op productie en meer op passendheid

Onderzoek

Het rapport laat ook zien dat het op onderdelen nog aan bewijsvoering ontbreekt. Daarom doet de stuurgroep de aanbeveling dat de betreffende interventies gepaard gaan met evaluatieonderzoek, bij voorkeur onder regie van ZonMw. De stuurgroep beveelt bovendien aan dat ZonMw (in vervolg op het ZonMw-signalement ‘Moet alles wat kan’) vaststelt welke kennislacunes er zijn en ervoor zorgt dat deze lacunes met onderzoek aangevuld worden.

23 mechanismen

Het rapport is gebaseerd op literatuurstudie, eigen onderzoek en de uitkomsten van focusgroepen en hoorzittingen. Door de stuurgroep zijn 23 mechanismen geformuleerd die overbehandeling verklaren, zowel op macroniveau (cultuur, zorgstelsel, wet- en regelgeving), mesoniveau (instellingen) als microniveau (hulpverleners en patiënten). Bij elk mechanisme zijn vervolgens één of meer interventies voorgesteld die overbehandeling in de laatste levensfase kunnen terugdringen.

Symposium

Het rapport is op 4 maart 2015 gepresenteerd tijdens een inhoudelijk symposium. Onder meer Gerrit van der Wal en Marcel Levi, voorzitter van de raad van het bestuur van het AMC en vice-voorzitter van ZonMw, gaan op genoemde thema’s in. Het signalement ‘Moet alles wat kan?’ is te downloaden via ZonMw. Er is ook een webdossier passende zorg beschikbaar, met onder meer het rapport ‘Niet alles wat kan, hoeft’ en films waarin betrokken organisaties vertellen hoe zij staan tegenover passende zorg in de laatste levensfase.