Bouw en Uitvoering

Project Krachtig Cliëntperspectief

Cliëntperspectief

Grijze golf als gouden kans

Door ouderen te betrekken bij beslissingen kan de zorg écht verbeteren. Ouderen weten als geen ander welke problemen zich voordoen bij het ouder worden. Welke voorzieningen functioneren goed of juist niet en waar kan de zorg beter? Om ouderen te ondersteunen en een stem te geven, is onlangs het project Krachtig Cliëntperspectief van start gegaan.

Het Project Krachtig Cliëntperspectief is onderdeel van het vierjarig Nationaal Programma Ouderenzorg (NPO), een initiatief van het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS). Regionale en landelijke organisaties slaan de handen ineen om het zorgaanbod voor ouderen beter af te stemmen op de individuele behoeften. Dit leidt tot meer zelfredzaamheid en functiebehoud bij de ouderen. Het programma heeft een achttal regionale netwerken opgericht rondom Academische Medische Centra (AMC’s). Iedereen die een rol heeft in de zorg voor ouderen, participeert hierin. Denk hierbij aan huisartsen, verpleeg- en verzorgingshuizen, ziekenhuizen, de thuiszorg, de zorgverzekeraar, de apotheek en de gemeente. Maar ook, heel belangrijk, de oudere zelf. De ouderen hebben binnen het programma een belangrijke stem. Hun problemen en wensen staan centraal. Ze praten mee over nieuwe onderwerpen en projecten.

Geen blauwdruk

Astrid Nolet is beleidsadviseur bij Zorgbelang Nederland, de brancheorganisatie van dertien regionale Zorgbelang organisaties. Elke organisatie werkt aan optimale zorg- en welzijnsvoorzieningen. Nolet vertelt: ‘Na de start van het NPO en de oprichting van de regionale netwerken bleek dat het participeren van de ouderen in elk netwerk anders liep. Er was geen blauwdruk hoe ouderen hierin te betrekken. In de netwerken ontstonden verschillende vormen. Netwerken met een klankbordgroep van ouderen en/of netwerken waarbinnen ouderen participeren in de stuurgroep. Om de ouderenparticipatie steviger neer te zetten, is begin 2008 onder leiding van de Centrale Samenwerkende Ouderenorganisaties (CSO) gestart met het project ‘Krachtig Cliëntperspectief binnen het NPO’ met als doel de ouderen binnen de netwerken ondersteuning te bieden. Vanaf 2009 trekken de CSO en Zorgbelang Nederland hierin samen op.

Groot gat

Het NPO is, met een subsidie van maar liefst tachtig miljoen euro, ambitieus te noemen. Het programma is georganiseerd vanuit de AMC’s. Er wordt dus gewerkt vanuit een wetenschappelijke achtergrond. En daar zit een groot gat met de praktijk volgens Nolet. ‘De onderzoekers en wetenschappers bekijken vanuit hun blikveld hoe de zorg voor ouderen eruit moet zien. Zij zien bij het schrijven van projectplannen voor ouderen niet altijd de meerwaarde in het betrekken van deze ouderen bij hun plannen. Het kost tijd en geld om ouderen in een vroeg stadium bij hun ideeën te betrekken. Het is niet meer dan logisch dat ouderen hierin ondersteund worden. Ouderen weten als geen ander waar zij in de zorg tegenaan lopen en wat verbeterd moet worden. Nu zie je dat ouderen zelf met een initiatief tot verbetering van de zorg komen, wat bijvoorbeeld niet door de wetenschapscommissie komt, omdat het onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd is. De ouderen hebben deze kennis niet. Hier gaat het dus mis. De ervaringskennis van ouderen moet een volwaardige plek krijgen naast de wetenschappelijke kennis. Het project ‘Krachtig Cliëntperspectief’ wil de brug tussen deze twee werelden bouwen. Ouderenparticipatie in netwerken is écht van cruciaal belang om de zorg te verbeteren. Bovendien is ouderenparticipatie voor de netwerken een voorwaarde om subsidie te krijgen voor een project. Nog een reden te werken aan verbetering van ouderenparticipatie.’

Handvatten

‘Krachtig Cliëntperspectief’ geeft ouderen handvatten om hun toegevoegde waarde te versterken. Hiertoe worden trainingen georganiseerd. Astrid Nolet legt uit: ‘Tot nu toe hebben we deze trainingen landelijk gehouden. Maar we merkten dat dit belastend kan zijn voor de ouderen; ze zijn vaak druk bezet. Daarom zijn we begin dit jaar gestart met trainingen per locatie, dus per netwerk. Het doel is onder andere om ouderen te leren bewust deel te nemen aan netwerken. Dat ze weten wat hun rol is en kan zijn, namens wie ze spreken en wat hun taken en verantwoordelijkheden zijn. We bieden ook praktische informatie. Zo hebben we het handboek Participatie ouderen voor zorg- en welzijnsprojecten (zie kader) uitgebracht. En we houden uitwisselingsbijeenkomsten. We nodigen alle ouderen uit die actief zijn binnen de netwerken. Dat werkt motiverend. Ze stellen elkaar vragen en leren van elkaar. Bijvoorbeeld dat ze een lekenvertaling eisen van de wetenschappers. Deze bijeenkomsten gaan we dit jaar verdiepen met de methodiek ‘Lerende Netwerken’ in samenwerking met het VUmc en de HAN. Deze methodiek is erop gericht dat de leerervaringen beter benut worden door systematische reflectie en dialoog over deze ervaringen. Ook is er meer aandacht voor afstemming tussen projecten en partijen. Verder hebben we een deelsite opgezet, het netwerk ‘Deel je zorg’. Hier kunnen ouderen ervaringen met elkaar uitwisselen. Maar ook kijken we naar de kant van de zorgprofessionals. Door middel van trainingen willen we hen leren hoe zij ouderen in een eerder stadium bij projecten kunnen betrekken. En wat de meerwaarde is.’

Opgepept

Nolet: ‘De ouderen die deelnemen, zijn actief en kritisch. De animo is groot. We merken dat de ouderen na de bijeenkomsten ‘opgepept’ naar huis gaan. Het is ontzettend leuk om met ze te werken.’ Het project loopt tot april 2011, maar inmiddels is een projectvoorstel ingediend voor een extra jaar. Participatie, en dus ook ouderenparticipatie, is erop gericht om mensen zoveel mogelijk zelf te laten doen. Dat is ook de hedendaagse tendens. En welke oudere wil dat niet? Een plaats en stem hebben in de maatschappij in plaats van gehospitaliseerd te zijn. Daarom, laten we de kracht en inspanning van de ouderen gebruiken om de zorg nog beter en efficiënter te maken. De grijze golf is allesbehalve grauw en grijs. Integendeel, het is een gouden kans. Voor ons allemaal. Want ook wij willen met een goede zorg gelukkig oud worden.

Onmisbaar perspectief

Het perspectief van ouderen is echt een ander dan dat van beleidsmakers, onderzoekers en zorgverleners. Zij weten als geen ander welke knelpunten zich voordoen bij het ouder worden.

Breder gezichtsveld

Vaak hebben professionals en bestuurders de neiging om vraagstukken op het terrein van zorg en welzijn vanuit het eigen domein te benaderen. Ouderen kunnen helpen om de vraagstukken in samenhang te analyseren en op te lossen.

Groter draagvlak

Door ouderen te betrekken bij beslissingen, neemt het draagvlak toe om de beslissing uit te voeren.

Zinvolle verbeteringen

Door zicht te hebben op wat ouderen nodig hebben, is het mogelijk om tot verbeteringen te komen die er echt toe doen.

Beter kunnen monitoren

Betrokkenheid van ouderen geeft de mogelijkheid om goed te blijven volgen of een initiatief echt bijdraagt aan betere zorg.

Eigen kracht versterken

Door ouderen een stem te geven, neemt hun eigen kracht toe.